ปฏิสัมภิทา ๔

เมื่อเริ่มชั่วโมงสุดท้ายของรายการคุยได้คุยดี ทาง FM 97 MHz Family Radio บ่ายนี้ คุณวีระได้ออกตัวว่าได้ติดค้างผู้ฟังเรื่องหลักคิดในสำหรับใช้ในการกลั่นกรองข้อมูลข่าวสารในยุคนี้ควรจะเป็นอย่างไร จึงไม่รอช้าที่จะเปิดเทปบันทึกเสียงบรรยายธรรมของท่าน ป.อ.ปยุตฺโต เรื่อง ปฏิสัมภิทา ๔ ให้ฟัง

ก่อนจะบันทึกเนื้อหาไว้ที่นี่ต้องทำการตรวจสอบตัวสะกดให้ถูกต้องเสียก่อน งานนี้ต้องพึ่งพจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์ ของท่าน ป.อ.ปยุตฺโต เช่นกัน ความทั้งหมดคือ

ปฏิสัมภิทา ความแตกฉาน, ความรู้แตกฉาน, ปัญญาแตกฉาน มี ๔ คือ

๑. อัตถปฏิสัมภิทา ปัญญาแตกฉานในอรรถ มีความแตกฉานในเนื้อหา ในความหมาย รู้จริง เข้าใจจริง หัดตั้งคำถามเพื่อตรวจสอบตัวเอง

๒. ธัมมปฏิสัมภิทา ปัญญาแตกฉานในธรรม จับประเด็นได้ จับจุดของเรื่องได้ แตกฉานในตัวหลักตัวประเด็น

๓. นิรุตติปฏิสัมภิทา ปัญญาแตกฉานในนิรุตติ คือ ภาษา ปัญญาแตกฉานในการใช้ภาษา สื่อภาษา สื่อความให้ผู้ฟังเข้าใจได้

๔. ปฏิภาณปฏิสัมภิทา ปัญญาแตกฉานในปฏิภาณ เอาข้อมูลทั้งหลายมาเชื่อมโยงกันได้ สร้างเป็นความรู้ใหม่ ใช้แก้ปัญหาได้ตรงตามสถานการณ์ คิดสร้างสรรสิ่งใหม่ได้

สองข้อแรกใช้ในการรับข้อมูลข่าวสารเข้ามา ส่วนสองข้อหลังเป็นการนำข้อมูลข่าวสารนั้นไปใช้

เป็นจริงตามธรรมนั้นมาตั้งแต่โลกนี้มีมนุษย์กำเนิดขึ้นมา และเหมาะสมอย่างยิ่งสำหรับยุคสำลักข้อมูลข่าวสารสมัยนี้

ขอยืดหลักคิดนี้ใส่ไว้ในจิตเพื่อใช้กลั่นกรองข้อมูลขาเข้าและเผยแพร่ต่อ เพื่อเป็นประโยชน์ต่อผู้คนต่อไป